Twee Duitse cabaretiers
In 1995 schilderde Norbert Wagenbrett (1954) deze twee Kabarettisten. De Muur was zes jaar tevoren gevallen; Oost- en West-Duitsland waren herenigd. En toch: deze beide figuren ádemen DDR. Waar zit hem dat in, en waarom beeldt Wagenbrett hen zo af?
Laten we allereerst vaststellen dat het ons vooroordeel is dat deze indruk bepaalt. In onze perceptie leefden Oost-Duitsers onder een grauwsluier, dus zoekt ons oog naar bevestiging van dat beeld. Die bevestiging vinden we meteen: een grijs gordijn, kleding van een wat groezelige, goedkope makelij en natuurlijk de twee bekommerde gezichten van de cabaretiers, waarmee je je moeilijk een vrolijke avond kunt voorstellen. Wagenbrett is een van de bekendste portretschilders van de DDR en ook na de Wende ging hij door met het vereeuwigen van gewone en minder gewone Duitsers. In de DDR-tijd was het schilderen van portretten in principe verdacht: het was een burgerlijke kunstvorm die niet paste in de socialistische kunstopvattingen. Wagenbrett verdedigde zijn werk op een bijzondere manier: hij zag zijn portretten niet als weergaven van individuen, maar als onderdeel van een alomvattend ‘portret van Oost-Duitsland’: van visverkoper tot musicus, van cabaretier tot slager. Een menselijk document, in feite. Ondertussen legde hij in zijn portretten wel degelijk een opvallende individualiteit en tragiek vast, terwijl ook zijn voorliefde voor de excentriekelingen in de maatschappij moet zijn opgevallen.
In dit specifieke portret laat Wagenbrett zien dat een DDR-identiteit niet zomaar af te schudden valt. Ontheemd en zorgelijk staan ze daar, deze cabaretiers. En echt grappig wil het maar niet worden…
Erik Lips, No Hero